Μαρία Χούκλη

Το δυσαρεστημένο

2008-09-10T15:24:01+03:00

Ολα τα παιχνίδια έχουν δικαίωμα να σπάνε. ΑΝΤΟΝΙΟ ΠΟΡΤΣΙΑ

Η Τέχνη και η πολιτική στην Ελλάδα δεν διατηρούν τις καλύτερες των σχέσεων. Εχω την εντύπωση ότι συναντώνται μόνο στην πασίγνωστη ρήση του Βίσμαρκ «η πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού» και ίσως στις επιλεκτικές επιχορηγήσεις. Θα πάρω το μέρος της Τέχνης, που αν μη τι άλλο δεν προσπαθεί να μας πείσει πως «ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό». Μπορεί η πολιτική να την πικραίνει αλλά εκείνη κάτι μπορεί να διδάξει από το φετινό θεατρικό καλοκαίρι στους έχοντες -και κατέχοντες, όπως αποδεικνύεται- την εξουσία. Τουλάχιστον δύο παραστάσεις στα Επιδαύρια αποδοκιμάστηκαν μαζικά και έντονα από τους θεατές, οι οποίοι θεώρησαν ότι οι σκηνοθέτες υπερέβησαν τα εσκαμμένα, ξεπέρασαν τα όρια της αντοχής και της ανοχής τους. Ποταμοί μελάνης χύθηκαν υπέρ και κατά αυτής της συμπεριφοράς των θεατών, ως απάντηση στο ερώτημα «δικαιούται ή όχι το κοινό να αποδοκιμάζει και υπό ποιες προϋποθέσεις μια παράσταση;». Μερίδα αρθρογράφων ερμήνευσε τα ομαδικά γιουχαΐσματα ως συσσωρεμένη δυσαρέσκεια και κόπωση του κοινού από άσκοπους «νεωτερισμούς» και εντυπωσιοθηρικά τολμήματα. Θέαμα χωρίς ουσία. Ελάτε τώρα να δούμε αν μπορούν να γίνουν αναγωγές στο πολιτικό σκηνικό. Τι δείχνουν οι δημοσκοπήσεις εδώ και πολύ καιρό; Δυσφορία, δυσθυμία, κόπωση, απαρέσκεια, οργή, εξάντληση της υπομονής του κόσμου όχι από την πολιτική, όπως ορισμένοι παραπλανητικά σπεύδουν να αποφανθούν, αλλά από τους πολιτικούς. Κυρίως από τα δύο μεγαλύτερα κόμματα, πρωτίστως από την κυβέρνηση και δευτερευόντως από το ΠΑΣΟΚ. Η παράσταση που έχουν ανεβάσει δεν αρέσει. Ο κόσμος δεν τα εμπιστεύεται και όσοι λένε «ναι» το κάνουν με βαριά καρδιά, μασημένα. Τα πολιτικά επιτελεία μπορεί να διαβάζουν τις σφυγμομετρήσεις κατά το δοκούν και με βάση τις ανάγκες της επικοινωνίας, μίζερες όλες οι αναγνώσεις, αποφεύγουν όλοι να ομολογήσουν ότι η μεγάλη φωτογραφία είναι κακή για εκείνους. Ο κόσμος μπορεί να φοβάται τις αλλαγές, να διαλέγει το status quo και να οχυρώνεται στα κεκτημένα, αλλά την ίδια στιγμή είναι έτοιμος να ανταποκριθεί θετικά αν διαπιστώσει ότι οι λύσεις που του προτείνονται αλλάζουν προς το καλύτερο τη ζωή του. Οσο η πολιτική σκηνή είναι κατειλημμένη από σκάνδαλα που πάντα διερευνώνται και ουδέποτε τιμωρούνται, νομότυπες αλλά ηθικά έκθετες off shore εταιρίες, «ιερούς» businessmen γιατί φαίνεται ότι και ο Παράδεισος θέλει το κατιτί του και τετριμμένες αντιπολιτευτικές κορόνες διάτρητες από τα οικεία κακά του παρελθόντος, όσο δηλαδή η πολιτική «παράσταση» θα είναι θέαμα και όχι ουσία, τόσο οι πολίτες θα συσσωρεύουν δυσαρέσκεια. Πώς και πότε θα εκραγούν; Οι αναλυτές συμφωνούν ότι το σώμα των ψηφοφόρων τα έχει «μαζέψει» κατά το κοινώς λεγόμενο και έτσι σφόδρα δυσαρεστημένο θα πάει στις επόμενες κάλπες, οψέποτε στηθούν. Και τότε, λένε, οι αποδοκιμασίες της Επιδαύρου θα μοιάζουν με μελωδικές κραυγούλες.

Το φθινόπωρο της πολιτικής

2008-09-03T00:00:00+03:00

Αρχισε ψύχρα. Το γύρισε ο καιρός σε αναχώρηση...
ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ

Επιστροφή, λοιπόν, στα δύσκολα της καθημερινότητας, που έγιναν εν τω μεταξύ δυσκολότερα. Εκτός συνόρων, η σοβαρότατη κρίση που ανέκυψε σε απόσταση αναπνοής από τα χωρικά μας ύδατα βάζει σε δοκιμασία τις στρατηγικές επιλογές της Ελλάδας: Με το αγκάθι του Καυκάσου δεν θα ξεμπερδέψουμε εύκολα. Ούτε και με το αγκάθι του Σκοπιανού όσο συνεχίζονται οι φαιδρότητες Γκρούεφσκι, επικίνδυνες για τα εθνικά συμφέροντα σε καιρούς πονηρούς, με ρευστές τις ισορροπίες στην περιοχή. Εντός συνόρων, δεν ήταν η πρώτη σταγόνα της βροχής που σκότωσε το καλοκαίρι, αλλά η απανταχούσα Αλογοσκούφη, που αποδεικνύει ότι ο φορολογικός πέλεκυς επί δικαίους και αδίκους αποτελεί διαχρονικά την εύκολη λύση όταν οι εκάστοτε υπουργοί Οικονομίας διαπιστώνουν ότι άδειασαν τα ταμεία.

Τι προδιαγράφεται στο φθινοπωρινό ορίζοντα; «Το τοπίο είναι θολό», λένε οι αναλυτές, διαβάζοντας και τους φρέσκους δημοσκοπικούς οιωνούς. Τα κόμματα -κυβερνών και αντιπολιτευόμενα- ανεξαρτήτως του τι επιλέγουν να αναδείξουν από τις σφυγμομετρήσεις, καρδιοχτυπούν το καθένα για διαφορετικούς λόγους. Η Νέα Δημοκρατία, έκπληκτη που αντέχει ύστερα από τόσα σκάνδαλα, από εξ οικείων βέλη και τη διογκούμενη ακρίβεια -αλήθεια, εκείνα τα 41+ μέτρα τι γίνονται;- αγωνιά μήπως εμφανιστεί εκείνη η παράφρων μεταβλητή που θα στείλει στα τάρταρα την ανοχή του κόσμου. Το εορτάζον σήμερα ΠΑΣΟΚ ψέλλισε λίγα λόγια ικανοποίησης για την άνοδο των ποσοστών του, ωστόσο φοβάται ότι η εικόνα αυτή μπορεί να ανατραπεί στην επόμενη δημοσκόπηση. Πολλοί θα σκέφτονται εκείνο που έλεγε η Μελίνα: Δεν αρέσουν. Το ΚΚΕ δίνει τη δική του πολιτική μάχη να μείνει τρίτο στις καρδιές και στις επιλογές των πολιτών, η κυρίαρχη δύναμη στο χώρο της Αριστεράς, τώρα μάλιστα που αποφάσισε να βάλει τον δάκτυλο επί τον τύπον των ήλων, μόνο που άλλα δείχνουν οι αριθμοί των δημοσκοπήσεων. Ο ΣΥΡΙΖΑ καλόμαθε στα υψηλά διψήφια νούμερα και βλέπει με ανησυχία τη συρρίκνωση του ενθουσιασμού που είχε προκαλέσει. Χρειάζεται προφανώς να πει εκτός από το να φωνάζει. Θα μπορέσει; είναι το στοίχημα για το ηγετικό δίδυμο της Κουμουνδούρου. Αντιθέτως, ο ΛΑΟΣ «πληρώνει» το γεγονός ότι έπαψε να φωνάζει για να μην τρομάξει ψηφοφόρους της Νέας Δημοκρατίας στο ενδεχόμενο κυβερνητικής συνεργασίας. Δεν ξεκολλάει από εκεί που ήταν ένα χρόνο πριν. Οι πολίτες επιστρέφουν από τις πενιχρές διακοπές τους όπως έφυγαν: απαυδισμένοι από όλους και από όλα, απογοητευμένοι από την έλλειψη προοπτικής να γίνει η ζωή τους καλύτερη. Ζητείται ελπίς. Υπάρχει πολιτική πρόταση που μπορεί να την προσφέρει; Σκληρός μήνας ο Σεπτέμβριος…

Ανατολικά της Γιάλτας

2008-08-13T11:24:36+03:00

Κλαίει γιο, αδελφό, φίλο ή γείτονα; Κλαίει σπαραχτικά από οδύνη, απόγνωση ή θυμό; Η φωτογραφία αναδίδει θάνατο, σκόνη και στάχτες. Δυο άντρες αγκαλιά τελευταία φορά, όχι για τελευταία φορά θρήνος αμάχων για το αναλώσιμο της ύπαρξής τους. Λίγα θα είχε να προσθέσει στις εικόνες, στα πρόσωπα και τα χρώματα του δράματος η σκηνοθετική ιδιοφυΐα του Παρατζάνοφ. Τα ζοφερά κάδρα έρχονται από την Οσετία, μήλον της Εριδος -πρόφαση στην πραγματικότητα- για τα σύγχρονα παιχνίδια ισχύος. Τα πετρέλαια, οι σφαίρες επιρροής, η μετατόπιση του οικονομικού γίγνεσθαι προς Ανατολάς, το αιώνιο δούναι και λαβείν της ανθρώπινης συνθήκης. Το είδαμε στα Βαλκάνια, στο Ιράκ, τώρα στον Καύκασο. Οι ηγεσίες στους αναμενομένους ρόλους τους: Η Μόσχα και η Τιφλίδα ερίζουν ποιος είναι ο θύτης και ποιος το θύμα, η Ευρώπη καταδικάζει αλλά με μισόλογα -τη συγκρατεί ο ενεργειακός ομφάλιος λώρος που έχει τη μία άκρη του στο Κρεμλίνο-, η Ουάσιγκτον φωνάζει λίγο περισσότερο αλλά είναι εμφανώς αμήχανη, ούσα αδύναμη να παρέμβει δυναμικά. Η ραστώνη του Αυγούστου και το ολυμπιακό Πεκίνο αποτέλεσαν τόσο βολική συγκυρία για να γίνει η δοκιμή της νέας τάξης πραγμάτων που υποφώσκει και δεν αποκλείεται -αν η Ρωσία κερδίσει την παρτίδα της Γεωργίας- όσα συμβαίνουν στο βιβλικό Αραράτ να αποτελέσουν το πρελούδιο για τον καταμερισμό και την αναδιάταξη του συσχετισμού δυνάμεων παγκοσμίως. Ινστιτούτα στρατηγικής και πολύπειρα think tanks εκτιμούν ότι παρακολουθούμε τη νέα Γιάλτα. Η Ευρασία -πύλη της οποίας είναι η εμπόλεμη ζώνη του Καυκάσου- με την Κίνα, την Ινδία και το Ιράν στο σώμα της θα είναι οικονομικά και πολιτικά η νέα Δύση.

Ολα αυτά δεν απεικονίζονται στις φωτογραφίες. Εκεί αντικρίζουμε όσους κατοικούν στην άλλη πλευρά της ζωής, ανύποπτοι για τα «σπουδαία και μεγάλα» της εξουσίας. Οι οθόνες μας έχουν γεμίσει από «εκείνους τους ανθρώπους που αργοπορούν πάντα», όπως λέει ο ποιητής. Που φτάνουν πάντα από μακριά, διαρκώς λυπημένοι και κατάκοποι, πρόσφυγες από κούνια, γεννημένοι πάνω σε γεωπολιτικές νάρκες, γι’ αυτό εύκολα αναλώσιμοι. Κοινότοπο και παλιό. Παντού η Ιστορία γράφεται ερήμην τους αλλά με το αίμα τους. Ο Σελίν με τη βλάσφημη πένα του το είπε καίρια: «Υπάρχουν σ’ αυτό τον κόσμο δυο καλοί τρόποι να ψοφήσει ο φτωχός - είτε από την απόλυτη αδιαφορία των ομοίων του εν καιρώ ειρήνης είτε από το ανθρωποκτόνο πάθος των ιδίων εν καιρώ πολέμου».

Τραύμα το θαύμα

2008-08-06T10:59:30+03:00

Πάνε κιόλας τέσσερα χρόνια. Πόσο γρήγορα πέρασαν, πόσα εν τω μεταξύ πέρασαν από την πλευρά της λήθης. Υποσχέσεις και ελπίδες. Καθώς μετράμε αντίστροφα για την τελετή έναρξης του πιο εντυπωσιακού και γιγαντιαίου αθλητικού θεάματος στον πλανήτη, αναπόφευκτα αναπολούμε το καλοκαίρι του 2004, τα ολυμπιακά «ρίχτερ» που σημάδεψαν εκείνο τον Αύγουστο της Ελλάδας. Εν αρχή, το θαύμα:

Ξαφνικά -όπως γίνεται στο θέατρο- άνοιξε η αυλαία: Μια πόλη άλλη, καλύτερη από την Αθήνα όπου ζούσαμε, βρέθηκε κάτω από τα πόδια μας, απέναντι στα μάτια μας. Καθαρή, με φουτουριστικά κτίσματα, φιλική και ερωτεύσιμη. Η Αθήνα που θέλαμε να έχουμε για τόπο τής κάθε μέρας μας.

Υστερα ήλθε ο «έπαινος του Δήμου και των Σοφιστών» που λειτούργησε σαν αναβολικό. Πιστέψαμε ότι πλέον όλα τα μπορούμε. Είμαστε «καμωμένοι για τα ωραία και μεγάλα έργα».
Οι φωνές για το πριν και το μετά -το υπερβάλλον κόστος και τη μετα-ολυμπιακή χρήση των εγκαταστάσεων- έγιναν ψίθυροι, ακυρωμένοι από την ανάγκη μας να γιορτάσουμε, να χαρούμε. Η λογική μπορούσε να περιμένει…

Το έργο ξεκίνησε με ανατροπή και καρδιοχτύπι. Φάρμακα και φαρμάκι. Ψέματα και μασημένα λόγια. Ανακαλύψαμε οικεία κακά, οι μισοί πήγαμε με το μέρος των αφελών και οι άλλοι με των υποκριτών. Θάμπωσε η χρωματιστή ευφορία, αλλά για λίγο. Ενας γαλάζιος φτερωτός Ερωτας, ένας κατακόκκινος Κένταυρος και ένα ολόλευκο καραβάκι μάς ξαναμέθυσαν. Και γεμίσαμε κορυβαντιώντες πλατείες, δρόμους, στάδια και γήπεδα. Ανακαλύψαμε μια νέα σχέση με την πόλη μας, ήμασταν κομμάτι της, την εκθειάζαμε στους ξένους φίλους μας.

Οι κουβέντες στην παρέα ζεστάθηκαν, είχαν δύναμη και θέμα: μετάλλια, σκάνδαλα, αστέρια από το πουθενά, λεοντόκαρδους αθλητές, προτιμήσεις και εκτιμήσεις. Ποιος δεν θυμάται το μεγαλοπρεπές «αντίο» του Πύρρου, την προσευχή της Ισινμπάγιεβα, το ευγενικό χαμόγελο της Νέρι ή την αριστοκρατική ήττα της Λένας… Και άλλα από τότε: η μαντόνα Χόρκινα, ο εβένινος Γκεμπρεσελασιέ, οι λυγμοί του Σαμπάνη, η σαΐτα Φανή Χαλκιά. Αυτοί στους αγωνιστικούς χώρους και γύρω τους, γύρω μας, εκείνοι οι άγνωστοι που άκουγαν στη λέξη «εθελοντές». Η σοβαρή προίκα των Αγώνων της Αθήνας, το πιο χρυσό από τα χρυσά μετάλλιά της. Σχεδόν 150 χιλιάδες άνδρες και γυναίκες, νέοι στην πλειονότητά τους, ένας στους τρεις με πανεπιστημιακή μόρφωση, ένα κίνημα προσφοράς στα κοινά πρωτόγνωρο για την Ελλάδα, που θα μπορούσε να πολλαπλασιαστεί και να δημιουργήσει νέες συλλογικότητες, χρήσιμες για τους δύσκολους καιρούς, για τους άλλους αγώνες της καθημερινότητας και της αληθινής ζωής. Τώρα το θαύμα μοιάζει με τραύμα. Μια χαμένη ευκαιρία εκείνο το καλοκαίρι του 2004, τότε που εν γνώσει μας ενδώσαμε στη γιορτή, πιστεύοντας ότι η ολυμπιακή ευφορία, τα έξοδα και ο κόπος θα άφηναν χρήσιμο ίζημα. Τέσσερα χρόνια αργότερα, τα μελτέμια του Αυγούστου σαρώνουν τις ολυμπιακές εγκαταστάσεις και μαζί τα ράκη των ελπίδων που είχαν φιλοξενήσει.

Ποιoς θα είναι ο «τρελός»;

2008-07-30T14:33:53+03:00

…μπαίνοντας μέσα στις γραμμές σου ξαφνικά αναστατώνοντας τις στέρεες παρατάξεις… ΜΑΝΩΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ

Τι να υποθέσουμε; Το εννοεί ο Γιώργος Αλογοσκούφης, όταν λέει ότι στην (πολύ πιθανή, δημοσκοπικά τουλάχιστον) περίπτωση μη αυτοδυναμίας στις επόμενες εκλογές θα «έβλεπε» συνεργασία της Ν.Δ. με το ΠΑΣΟΚ ή απλώς το είπε -στην ανώδυνη περίοδο του θέρους- για να σταθμιστούν οι ένθεν κακείθεν αντιδράσεις; Ο έχων τα κλειδιά του κρατικού ταμείου γνωρίζει -ίσως ο μοναδικός- πόσο άσχημα είναι τα πράγματα με τα δημόσια οικονομικά και συνειδητοποιεί την αλήθεια της Δημοσθένους ρήσης: «Δει δε χρημάτων και άνευ τούτων ουδέν εστί γενέσθαι των δεόντων». Τα δέοντα δηλαδή που θα απαλύνουν τη δυσπραγία των νοικοκυριών και θα κατευνάσουν την οργή τους προτού φθάσουμε στις κάλπες, διότι μετά το παιχνίδι θα έχει χαθεί. Μήπως, λοιπόν, οι αμείλικτοι αριθμοί αναγκάζουν τον υπουργό Οικονομικών να γίνει ρεαλιστής, να παραδεχθεί εγκαίρως ότι η παρτίδα μπορεί να έχει κριθεί; Οπως στο σκάκι έτσι και στην πολιτική το αποτέλεσμα «χτίζεται» πολύ πριν από το τέλος, από τις πρώτες κινήσεις, από αλαζονικές επιθέσεις και δειλές άμυνες. Το δόγμα «ισχύς μου η αδυναμία του αντιπάλου» αποδεικνύεται ότι έχει ημερομηνία λήξης και ο Γ. Αλογοσκούφης το αναγνώρισε εμμέσως πλην σαφέστατα. Η σπουδή του γραμματέα της Κ.Ε. της Νέας Δημοκρατίας, Λευτέρη Ζαγορίτη, να αποκηρύξει τα περί συνεργασιών θυμίζει τη βιασύνη του εκπροσώπου Τύπου του ΠΑΣΟΚ να ερμηνεύσει τη θέση του Γιώργου Παπανδρέου περί χαλαρότητας της ψήφου στις ευρωεκλογές.

Τα δύο μεγαλύτερα κόμματα εξακολουθούν να υποδύονται ότι ελέγχουν την πολιτική σκακιέρα, ότι ο ένας έχει δυνάμεις να μη χάσει και ο άλλος να κερδίσει την παρτίδα. Υπερασπίζονται δημοσίως την κομματική αξιοπρέπεια, αλλά πίσω από τις κλειστές πόρτες «σπάνε» το κεφάλι τους να βρουν την τακτική που θα φέρει το ματ. Δίνουν την εντύπωση ότι μελετούν τις βαριάντες της νίκης και όχι να βρουν τις λύσεις στα εθνικά προβλήματα που απαρίθμησε πρόσφατα στο πολύ σημαντικό μήνυμά του ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας –Παιδεία, φτώχεια, ανεργία, κοινωνική ανισότητα, περιβάλλον, αποκλεισμός-, προβλήματα που χρειάζονται συνεργασία όλου του πολιτικού φάσματος, το έχουν παραδεχθεί κατά καιρούς όλοι, μήτε του ΚΚΕ εξαιρουμένου. Ο κόσμος, όμως, έχει απόλυτη επίγνωση της κατάστασης: παρακολουθεί με δυσφορία τους δεινόσαυρους του δικομματισμού να προσπαθούν κουρασμένοι να πάρουν θέση εν όψει της επόμενης μάχης, χωρίς πιόνια, άλογα και πύργους, ποντάροντας μόνο στο πιο πολύτιμο κομμάτι τους, τους αρχηγούς. Ωστόσο, το παιχνίδι δεν είναι πλέον για δύο. Αρκεί κάποιος να αφουγκραστεί όσα λέγονται στους ανά την επικράτεια καφενέδες, να δει τα ποσοστά στα γκάλοπ και θα καταλάβει ποιος πιθανόν θα είναι ο «τρελός» της προσεχούς αναμέτρησης στις κάλπες. Και τότε είναι πιθανόν να μιλήσουμε ξεκάθαρα και χωρίς περιστροφές για συνεργασίες και άλλα τινά.

Το λυπημένο καλοκαίρι

2008-07-23T13:17:07+03:00

Oλα είναι γνωστά, τίποτα δεν είναι κατανοητό… ΤΟΝΙ ΜΟΡΡΙΣΟΝ

Κάπως μίζερο αυτό το καλοκαίρι. Σαν δαγκωμένο χείλος. Στενόχωρο, στυφό, όμοιο με στραβό χαμόγελο. Με τα μάτια κατεβασμένα και το μυαλό αλλού. Το κατατρώει κάτι. Θυμός, λένε, οι δημοσκοπήσεις και τα κάθε λογής «βαρόμετρα»; Θα ξεσπάσει άραγε; Πότε και κατά ποιων; Κάνουμε τα συνήθη αλλά μαγκωμένα, μετρημένα. Δεν βλέπω την ξενοιασιά, το χαλάρωμα που έφερνε κάποτε –έστω όσο διαρκούσε– το θέρος. Ούτε τα σώματα άφησαν πίσω το χειμωνιάτικο σφίξιμο, όπως άλλοτε, ούτε τα βλέμματα μαλάκωσαν από τη ζέστη και το φως. Κούραση παντού γύρω, «μαζευτήκαμε», μουδιασμένες οι παρέες. Τι φταίει; «Η οργή των πολιτών», αναμασούν οι τηλε-αναλυτές, αιφνιδιασμένοι από τη διάρκεια του φαινομένου. Θυμός για την αβίωτη ζωή μας. Μας εξοργίζει το σίριαλ των σκανδάλων – πόσα να αντέξει κανείς; Στοίβα τα παράπονα.

Ακρίβεια, επισφαλής η εργασία, πόλεις δυσπροσπέλαστες, με κόπο όλα, στο βρόντο όλα. Λυγίζουμε κάτω από το δυσβάστακτο επιτόκιο της πολιτικής αδιαφορίας, διαρκώς αυξανόμενο. Ολα ίδια, και τα λάθη και τα πάθη και οι κρινόμενοι και οι κρίνοντες. Λιμνώδες έλος τα δημόσια, άδειοι οι ταμιευτήρες της ελπίδας και στα ιδιωτικά. Στόμωμα. Διαπιστώνεις με θλίψη ότι δεν ζεις. Κατάντησες ειδικός στην επιβίωση. Ξένος. Η κάθε μέρα, στοίχημα υψηλού ρίσκου. Το «ενδεχομένως αύριο καλύτερα» ξεθωριάζει με γεωμετρική πρόοδο. Μετέρχεσαι όλα τα στρατηγήματα για να συνεχίσεις. Προσπαθείς να κάνεις πλωτούς ωκεανούς προβλημάτων. Με συντεταγμένες από άλλα ταξίδια, όταν οι Σειρήνες μάς παραπλανούσαν και δεν φαίνονταν στον ορίζοντα τα πελάγη των εμποδίων. Τώρα εκτός πορείας με τα φώτα σβηστά. Λαιστρυγόνες και Κύκλωπες τα αυτονόητα, αινίγματα μεγαλύτερου βαθμού δυσκολίας σε όλα τα περάσματα, παλιά τα όπλα σου για το νέο ανορθόδοξο πόλεμο που κατάντησε η ζωή μας. Δεν κατανοείς και ούτε θέλεις να καταλάβεις πώς γίνεται τα subprime της Αμερικής να φταίνε για την καθυστερημένη δόση του δανείου, τα «κοντά» όνειρα, τις συρρικνωμένες διακοπές, για το μέλλον των παιδιών σου που θα είναι πιο φτωχό από το δικό σου. Γύρισε ανάποδα ο κόσμος. Θα χρειαστεί να τα φροντίζεις και όχι να σε φροντίζουν. Στροβιλίζεσαι στην αβεβαιότητα, δεν αγωνιάς για το βέλτιον, αλλά πώς να αποφύγεις το χείρον. Νοσταλγείς εκείνο το σύνθημα «έρχονται καλύτερες μέρες», σημαία από μπαλκόνια του νεανικού παρελθόντος που άλλαξε χρώματα ώσπου κουρελιάστηκε σαν πολυκαιρισμένη αφίσα. Χειρότερο απ’ όλα είναι ότι ο καθημερινός άνθρωπος δεν έχει ψευδαισθήσεις, δεν ελπίζει ότι αύριο-όλα-αλλιώς. Ξιφομαχεί με τους εφιάλτες του, την ανημποριά, τις αυταπάτες και τις έγνοιες, συλλαβίζει την προσευχή της επιβίωσης και οχυρώνεται στην πανοπλία του ενός. Θυμός, οργή, απόγνωση, ανασφάλεια; Ούτε οι λέξεις τα λένε όλα, κρύβονται κι αυτές, κάνουν οικονομία δυνάμεων γιατί ίσως χρειαστεί να περιγράψουν ακόμη πιο λυπημένα καλοκαίρια.

Η κλεμμένη αμφιβολία

2008-07-18T09:56:07+03:00

Τίποτα πλέον δικό μας. Ούτε η επιθυμία ούτε η αμφιβολία. Το δικαίωμα της επιλογής δεν μας ανήκει. Οχι μόνο για τα σημαντικά, αλλά και για τα ασήμαντα. Αλιευμένη από τις κυριακάτικες εφημερίδες η είδηση ότι οι καταναλωτικές μας συνήθειες καταγράφονται με μικροτσίπ στο Τ-shirt και το αντηλιακό των διακοπών. Μαζί τους καταγράφεται και η συμπεριφορά μας, έλεγε το ρεπορτάζ, δηλαδή η μοναδικότητα του καθενός. Με στόχο τι άραγε; Είναι προφανές ότι το σκεπτόμενο υποκείμενο και η ελεύθερη βούλησή του κηρύχθηκαν υπό διωγμόν. Η λέξη Δημοκρατία αντικαταστάθηκε καιρό τώρα από τις λέξεις Αγορά και Ασφάλεια, που τρέφονται από τον ιδιωτικό μας βίο, από τα σωματικά και διανοητικά ίχνη μας. Δύο επιστήμονες υπολογιστών, η Kieron O’Hara και ο Nigel Shadbolt, από το Πανεπιστήμιο του Southampton, στο βιβλίο τους «Ο κατάσκοπος στη μηχανή του καφέ» διαπιστώνουν ότι έχει επέλθει οριστικά το τέλος της ιδιωτικής ζωής όπως την ξέρουμε. Οπως εξηγούν στην εφημερίδα Guardian, το ελάχιστο αυτονόητο -να διαμορφώνουμε απόψεις χωρίς να μας κατευθύνουν, να κινούμαστε από τη μια άκρη του «εκκρεμούς» της γνώμης έως την άλλη- απειλείται, εάν δεν έχει καταστρατηγηθεί ήδη: οι offline δραστηριότητές μας εντοπίζονται από τις CCTV κάμερες, οι online από τις κάρτες Oyster και το σύστημα RFID. Πληροφορίες που αγνοούν οι πλησιέστεροι των φίλων μας συγκεντρώνονται από τον Παντεπόπτη για να ταΐσουν τη σύγχρονη Metropolis. Στα ανατριχιαστικά αρκτικόλεξα της παρακολούθησης θα πρέπει να προσθέσουμε και το QDOS, ακρωνύμιο ενός αλγόριθμου που απεικονίζει -χρησιμοποιώντας τις πληροφορίες από όλες τις βάσεις συλλογής- την ψηφιακή μας ταυτότητα, τι θέλουμε, τι απορρίπτουμε, πώς σκεφτόμαστε, τι φοβόμαστε, αν ονειρευόμαστε, ποιος είναι ο ορίζοντάς μας, για να μας τον μικρύνουν φυσικά ή να τον διευρύνουν προς την επιθυμητή κατεύθυνση. Οι συγγραφείς του βιβλίου αποδεικνύουν με αδιάσειστα στοιχεία ότι το 2007 διαπιστώθηκε επιδείνωση του επιπέδου προστασίας της ιδιωτικής ζωής σε ολόκληρο τον κόσμο. Η επιτήρηση έπαψε να έχει ενδημικό χαρακτήρα και έγινε πανδημία. Το επιχείρημα «όποιος δεν έχει τίποτα να κρύψει δεν έχει τίποτα να φοβηθεί» είναι εκείνο που τινάζει στον αέρα την ιδιωτικότητα, αφού πυρήνας της είναι το «κρυφό», το «μακριά από τα μάτια των πολλών», το «κατα-δικό» μου, εντέλει το «εγώ» μου. Αν, πάντως, ψάχνουμε για κριτήριο στην εποχή της μεγιστοποίησης του ωφελιμισμού, μπορούμε να ανατρέξουμε στο μεγάλο Βρετανό φιλόσοφο John Stuart Mill και να δανειστούμε το credo του: για να αξιολογηθεί ο ηθικός χαρακτήρας μιας πράξης το κριτήριο είναι αν συμβάλλει στην αύξηση της συλλογικής ευτυχίας και στη μείωση του συλλογικού πόνου. Και συμπλήρωνε ο σοφός του Pentonville ότι ο καλύτερος τρόπος να μεγιστοποιηθεί η ανθρώπινη ευτυχία είναι να μεγιστοποιηθεί η ανθρώπινη ελευθερία των πολιτών. Ελευθερία χωρίς δικαίωμα στην αμφιβολία δεν υπάρχει, ακόμη κι αν αφορά το δείκτη προστασίας ενός αντηλιακού.

mhoukli@otenet.gr

Ο κύριος L

2008-07-09T11:15:31+03:00

Μόνο το όνομα -κοινό στην επικράτειά του- και στη θέση του επιθέτου ένα γράμμα L. Οι λιγοστές πληροφορίες για την ταυτότητά του μαζί με την ασυνήθιστη πράξη του τον τύλιξαν σε αχλύ μυστηρίου και τον μετέτρεψαν σε οιονεί μυθιστορηματικό ήρωα. Θα μπορούσε να είχε βγει από σελίδες του Κάφκα ή του Σαραμάνγκου. Ποιος είναι ο Frank L, που θέλησε να ξαναγράψει την Ιστορία; Πρώην αστυνομικός, 41 ετών, φώναξε «Οχι άλλος πόλεμος», ανέφερε ο γερμανικός τύπος. Ως την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές τίποτα άλλο δεν μάθαμε για τον άνδρα, ο οποίος εγκαινίασε θεαματικά το νέο Μουσείο του Βερολίνου. Ο Frank L «διόρθωσε την Ιστορία, έστω και πολύ αργά», έγραψαν σκωπτικά έγκριτοι αρθογράφοι της «Welt» και του «Spiegel». Δεν θα πω καμιά σοφία: οι άνθρωποι είναι άθροισμα απείρως περισσότερων παραγόντων από τη δουλειά και την ηλικία τους. Τα κίνητρά τους υφαίνονται πολύ πριν από τη γέννησή τους, δι’ αυτής και στο φως της ζωής. Αρα, τι μπορούμε να ανιχνεύσουμε από τις πληροφορίες που έχουμε για τον ακτιβιστή του Βερολίνου; Πρώην αστυνομικός, έφυγε ή τον έδιωξαν; Αραγε τώρα άνεργος; Το πρώην επάγγελμά του μήπως έπαιξε ρόλο στην ασυνήθιστη πράξη του; Η ηλικία του πάλι δεν μπορεί να μας φωτίσει για τα κίνητρα. Πολύ μικρός για να υπήρξε μέρος του δράματος, να έχει δει και θυμάται. Εβδομήντα πέντε χρόνια έχουν περάσει από την ανάρρηση του Χίτλερ στην εξουσία και 63 από το τέλος του Γ' Ράιχ. Μόνο από αφηγήσεις και διαβάσματα θα γνωρίζει τη «μέλανα οπή» της γερμανικής και της παγκόσμιας ιστορίας. Μετά βίας οι γονείς του. Επομένως, δεν είχε προσωπικά προηγούμενα με το μισητό φίρερ. Μήπως εκείνη η ιαχή «Οχι άλλος πόλεμος» κρύβει κάτι από τις μύχιες σκέψεις του L; Σαράντα ενός ετών, μεγαλωμένος στα χρόνια της αντιτρομοκρατικής υστερίας, της συλλογικής ανασφάλειας, των πολύνεκρων προληπτικών πολέμων, της οικονομικής ασφυξίας, της Ευρώπης που δεν έχει τις λύσεις αλλά μόνο τα προβλήματα. Μπορεί πάλι να είναι απλώς ένας διαταραγμένος άνθρωπος. Αναγνώρισε στο σκυφτό ομοίωμα τις συντεταγμένες του συμπυκνωμένου μίσους, αναδύθηκαν δικοί του σκοτεινοί εφιάλτες και προχώρησε στην κάθαρση. Το είχε προσχεδιάσει ή έδρασε αυθόρμητα; Κάτοικος του Βερολίνου ή άλλης πόλης, για παράδειγμα της πολυσυζητημένης εις τα καθ’ ημάς Λειψίας, που ταξίδεψε… με δικά του έξοδα για να δώσει τέλος σε μια ντροπή έστω και κέρινη; Η Ιστορία δεν ξαναγράφεται -ό,τι έγινε έγινε-, αλλά τουλάχιστον ας μείνει η χειρονομία να μπουν τα πράγματα στη θέση τους. Ο Frank L διόρθωσε την Ιστορία έστω και αργά, ο Μ.Λ. πάλι όχι.