Γεώργιος Π. Μαλούχος

Η σύγκρουση ανάμεσα στις έννοιες πατρίδα και ελευθερία

Τίποτα δεν καθόρισε τόσο δραστικά το σχηματισμό της Ελλάδας στον 20ό αιώνα όσο η ανελέητη σύγκρουση ανάμεσα σε δύο έννοιες. Σύγκρουση που υπήρξε μήτρα όλων των δεινών του τόπου, πλην εκείνων που την υπερέβαιναν καθολικά, όπως οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι. Η σύγκρουση ανάμεσα στις έννοιες πατρίδα και ελευθερία. Τόσο ο εθνικός διχασμός όσο και ο εμφύλιος, που κατ’ ουσίαν τον διαδέχτηκε, τον συνέχισε και τον βάθυνε, έχουν εκεί, σ’ αυτή τη σύγκρουση, τη ρίζα τους. Και κάτι περισσότερο: τόσο ο διχασμός όσο και ο εμφύλιος ήρθαν και οι δύο σε στιγμές που θα περίμενε κανείς η Ελλάδα όχι να κάνει πίσω αλλά να πάει μπροστά. Ο βαθύς διχασμός ήρθε αμέσως μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, που είχαν διπλασιάσει τη χώρα. Και ο εμφύλιος αμέσως μετά την απελευθέρωση από την τριπλή κατοχή της Ελλάδας από τους Γερμανούς, τους Βούλγαρους και τους Ιταλούς. Ο διχασμός είναι υπεύθυνος για αμέτρητα δεινά, μεταξύ των οποίων ίσως θα έπρεπε κανείς να συμπεριλάβει ακόμα και τη Μικρασιατική Καταστροφή – αν μη τι άλλο, και μόνον οι αναταράξεις στη δομή του στρατεύματος εξαιτίας του υπήρξαν τέτοιες, που θα ήταν αρκετές για την Καταστροφή. Ο διχασμός είναι και η μήτρα του εμφυλίου, αν και εκεί η μορφή της σύγκρουσης ήταν άλλη, όπως άλλα ήταν και τα αίτιά της. Ομως οι άνθρωποι πίσω και κάτω από τις συγκρούσεις ήταν οι ίδιοι: εκείνοι, οι δικοί τους και οι μνήμες τους… Ο εμφύλιος κόστισε στην Ελλάδα ανυπολόγιστα: σε αίμα, σε μίσος, σε χρόνια, σε ανάπτυξη, σε ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς – ακόμα και στο χτίσιμο των προϋποθέσεων που έφεραν τη δικτατορία. Τριάντα χρόνια χωρίζουν το διχασμό από τον εμφύλιο. Τριάντα χρόνια χωρίζουν τον εμφύλιο από τη δικτατορία… Ο διχασμός, ο εμφύλιος και, φυσικά, η δικτατορία εκκολάφθηκαν μέσα σ’ αυτό το αβγό του φιδιού: τη σύγκρουση πατρίδας και ελευθερίας, που η Ελλάδα την πλήρωσε όσο τίποτε άλλο. Την πλήρωνε μέχρι πολύ πρόσφατα. Τώρα όλα αυτά έχουν μείνει πια πίσω. Τόσο, που οι γενιές που έρχονται όχι απλώς δεν ενδιαφέρονται γι’ αυτά, αλλά σε μεγάλο βαθμό ούτε καν τα γνωρίζουν. Και σε πρώτη ανάγνωση μπορεί κανείς να πει ότι ίσως είναι και καλύτερα – τέτοιο πικρό παρελθόν ας πάει στη λήθη. Μακάρι να ήταν έτσι. Αλλά δεν είναι. Γιατί όλα αυτά μπορεί να σβήνουν από τη γνώση αλλά παραμένουν εγγεγραμμένα στην ανάμνηση. Αυτή ακριβώς η σκοτεινή ανάμνηση είναι που ερμηνεύει και σε μεγάλο βαθμό επικαθορίζει πολλά που είναι άσχετα με την ίδια και που συμβαίνουν σήμερα: οι φασιστικοί τραμπουκισμοί στα πανεπιστήμια, λ.χ., γίνονται ανεκτοί από πάρα πολλούς –γιατί γίνονται, μην κοροϊδευόμαστε, αλλιώς δεν θα υπήρχαν– ακριβώς λόγω αυτής της ανάμνησης και των αναγωγών της. Ας το δούμε όμως ότι το αβγό του φιδιού δεν υπάρχει πια. Κι ας μην αφήνουμε το φάντασμά του, μεταμφιεσμένο πια, με κουκούλα, να επικρατήσει εξ ονόματος ενός φοβερού παρελθόντος.

Posted at 01:37PM Jun 08, 2008 by ET Administrator in Politics  |  Σχόλια[0]